संत तुकाराम महाराज यांची संपूर्ण माहिती Sant Tukaram Maharaj Information In Marathi

Sant Tukaram Maharaj Information In Marathi संत तुकाराम महाराज (१६०८ – १६५० CE) हे १७व्या शतकातील एक प्रमुख भारतीय संत आणि कवी होते जे त्यांच्या भक्ती कविता आणि शिकवणींसाठी आदरणीय आहेत. त्यांचा जन्म महाराष्ट्रातील पुण्याजवळील देहू या छोट्याशा गावात झाला.

Sant Tukaram Maharaj Information In Marathi

संत तुकाराम महाराज यांची संपूर्ण माहिती Sant Tukaram Maharaj Information In Marathi

तुकाराम महाराजांच्या अभंग म्हटल्या जाणार्‍या भक्ती रचना मराठी साहित्याचा उत्कृष्ट नमुना मानल्या जातात. त्यांनी मराठी भाषेत सुमारे ५००० अभंग लिहिले, ज्यात भगवान विठ्ठल (भगवान विष्णूचे एक रूप) बद्दलची त्यांची भक्ती आणि आत्म-साक्षात्कार, नम्रता आणि सर्वांप्रती प्रेमाचे महत्त्व यांचे तत्त्वज्ञान व्यक्त केले.

तुकाराम महाराजांच्या शिकवणीत साधे आणि प्रामाणिक जीवन जगणे आणि सर्व प्राणिमात्रांशी आदराने व दयाळूपणे वागणे यावर जोर देण्यात आला. भक्तीच्या सामर्थ्यावर आणि परमात्म्याला शरण जाणे हे आध्यात्मिक ज्ञान प्राप्त करण्याचे साधन आहे यावर त्यांचा विश्वास होता.

मराठी साहित्य आणि संस्कृतीवर तुकाराम महाराजांचा प्रभाव प्रचंड आहे आणि ते महाराष्ट्रातील महान संत आणि कवी म्हणून ओळखले जातात. त्यांचे जीवन आणि शिकवणी सर्व वयोगटातील आणि पार्श्वभूमीच्या लोकांना प्रेरणा देत आहेत आणि त्यांचा वारसा महाराष्ट्रात विविध सण आणि परंपरांद्वारे साजरा केला जातो.

संत तुकाराम महाराजांचे संक्षिप्त चरित्र:

नावसंत तुकाराम महाराज
त्यांना असे सुद्धा म्हणताततुकोबा, भक्त तुकाराम, तुकाराम महाराज, आणि तुकाराम बोल्होबा अंबिले
राष्ट्रीयत्वभारतीय
जन्मतारीख १६०८मध्ये जन्म
जन्मस्थान          देहू, शहर पुणे, महाराष्ट्र राज्य, भारत
वडिलांचे नावबोल्होबा आंबिले
आईचे नावकनकाई अंबिले
भावाचे नावसावजी आणि कान्होबा
बहिणीचे नावमुक्ताबाई आणि जिजाबाई
जोडीदाराचे नावरखमाबाई आणि आवलाई जिजाबाई
मुलांचे नाव   संतू, महादेव, विठ्ठल आणि नारायण आणि एक मुलगी भागीरथी
धर्म हिंदू
जातकुणबी

संत तुकाराम महाराज कुटुंबाचा तपशील:

संत तुकाराम महाराजांचा जन्म भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुण्याजवळील देहू या गावी १६०८ मध्ये झाला. त्यांचा जन्म बोल्होबा आणि कनकाई यांच्या पोटी झाला, जे व्यवसायाने शेतकरी होते आणि कुणबी जातीचे सदस्य होते.

संत तुकारामांच्या जीवनाची सुरुवात अनेक संकटांनी झाली. त्यांचा सुरुवातीला रखमाबाईशी विवाह झाला आणि त्यांना संतू नावाचा मुलगा झाला. दुर्दैवाने, त्यांची पत्नी आणि मुलगा दोघेही १६३०-३२ च्या विनाशकारी दुष्काळाला बळी पडले. या घटनेचा त्यांच्यावर खोलवर परिणाम झाला, त्यांना समाजापासून दूर जाण्यास आणि आध्यात्मिक चिंतनात वाहून घेण्यास प्रवृत्त केले.

सखोल आत्मनिरीक्षणाच्या या काळात संत तुकारामांना भगवंताच्या भक्तीच्या मार्गाने सांत्वन मिळाले. कालांतराने, ते हळूहळू त्यांच्या दुःखाच्या पलीकडे जाण्यास प्रवृत्त झाले. त्यांनी नंतर अवलाई जिजाबाईंशी लग्न केले आणि त्यांना चार मुले झाली, ज्यात महादेव, विठ्ठल आणि नारायण नावाचे तीन पुत्र तसेच भागीरथी नावाची मुलगी होती. या परिवर्तनीय अनुभवाने त्यांना आदरणीय कवी, संत आणि आध्यात्मिक नेता बनण्यास मदत केली आणि त्यांचा वारसा आजही लोकांना प्रेरणा देत आहे.

तुकारामांची पत्नी, रखुमाबाई, त्यांच्या शिकवणींचे एकनिष्ठ अनुयायी होत्या आणि त्यांनी त्यांच्या आध्यात्मिक साधनेत त्यांना साथ दिली असे म्हटले जाते. एका प्रसिद्ध घटनेत, जेव्हा तुकाराम आध्यात्मिक संकटात सापडले होते आणि त्यांनी दैवी मार्गदर्शन मिळेपर्यंत उपवास करण्याचा संकल्प केला होता, तेव्हा रखुमाबाईंनी त्यांचा उपवास सोडण्यासाठी उसाचा तुकडा आणला आणि त्यांना त्यांच्या आध्यात्मिक शोधात चिकाटी ठेवण्यासाठी प्रोत्साहित केले.

तुकारामांच्या कुटुंबातील सदस्यांसह त्यांची मुले आणि नातवंडे यांनी त्यांचा वारसा पुढे चालू ठेवला आणि त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांची शिकवण पसरवली असे म्हटले जाते. आज तुकारामांचे वंशज तुकाई किंवा तुकोबा म्हणून ओळखले जातात आणि ते महाराष्ट्रीयन समाजाचे आदरणीय सदस्य आहेत.

संत तुकाराम महाराज प्रारंभिक जीवन तपशील:

संत तुकाराम महाराजांचा जन्म इ.स. १६०८ मध्ये महाराष्ट्रातील पुणे शहराजवळ असलेल्या देहू गावात झाला. त्यांचा जन्म शुद्र (खालच्या) जातीतील शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे पालक बोल्होबा आणि कनकाई होते आणि त्यांना तीन भावंडे होती: सावजी नावाचा एक लहान भाऊ आणि मुक्ताबाई आणि जिजाबाई नावाच्या दोन बहिणी.

लहानपणी तुकाराम हे त्यांच्या धार्मिक स्वभावासाठी आणि भगवान विठ्ठलाबद्दलच्या प्रेमासाठी ओळखले जात होते, भगवान विष्णूचे एक रूप, ज्याची महाराष्ट्रात पूजा केली जाते. त्यांना अध्यात्मिक कार्यातही रस होता आणि ते अनेकदा ध्यान आणि प्रार्थनेत वेळ घालवत असे. आर्थिक अडचणींचा सामना करत असतानाही, तुकारामांच्या कुटुंबातील सदस्यांनी त्यांच्या आध्यात्मिक आवडींना पाठिंबा दिला आणि त्यांना देवाबद्दलची आवड जोपासण्यासाठी प्रोत्साहित केले.

तरुणपणी, तुकारामांनी दुकानदार म्हणून काम केले आणि त्यांची आध्यात्मिक साधना चालू ठेवली. तथापि, या काळात त्यांना त्यांच्या पहिल्या पत्नी आणि मुलांच्या मृत्यूसह अनेक वैयक्तिक दुःखांचा सामना करावा लागला. या अनुभवांमुळे त्यांची श्रद्धा आणखी दृढ झाली आणि भगवान विठ्ठलाप्रती त्यांची भक्ती दृढ झाली.

अखेरीस, तुकाराम महाराजांनी आपला व्यवसाय सोडला आणि स्वतःला पूर्णपणे भगवान विठ्ठल आणि त्यांच्या भक्तांच्या सेवेत वाहून घेतले. भक्ती कविता रचण्यात आणि परमेश्वराची स्तुती करण्यात त्यांनी आपले दिवस घालवले.

संत तुकाराम महाराज – सामाजिक सुधारणा

संत तुकाराम महाराज हे १७व्या शतकातील महाराष्ट्र, भारतातील संत आणि कवी होते, ज्यांनी त्यांच्या काळात सामाजिक आणि धार्मिक सुधारणांमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. त्यांच्या शिकवणी आणि कृतींचा उद्देश सामाजिक समता आणि सौहार्द वाढवणे आणि प्रचलित जात-आधारित पदानुक्रम आणि सामाजिक अन्याय यांना आव्हान देणे होते.

तुकाराम महाराजांनी आपल्या शिकवणी आणि कृतींद्वारे ज्या सामाजिक सुधारणांचा प्रचार केला त्यापैकी काही येथे आहेत:

जाती-आधारित भेदभावाला आव्हान देणे: तुकाराम त्या वेळी समाजात प्रचलित असलेल्या जाती-आधारित भेदभावाच्या विरोधात बोलले. त्यांचा असा विश्वास होता की सर्व व्यक्ती देवाच्या दृष्टीने समान आहेत आणि त्यांची जात त्यांची योग्यता किंवा आध्यात्मिक पात्रता ठरवत नाही.

शिक्षणाचा प्रसार: तुकारामांनी शिक्षणाच्या महत्त्वावर जोर दिला आणि लोकांना, त्यांच्या जातीचा विचार न करता, ज्ञान आणि शहाणपण मिळविण्यास प्रोत्साहित केले. त्यांचा असा विश्वास होता की शिक्षणामुळे सामाजिक अडथळे दूर होऊ शकतात आणि समानता वाढू शकते.

महिलांचे सक्षमीकरण: तुकारामांनी महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी वकिली केली आणि त्यांना पुरुषांसारखेच अधिकार आणि संधी मिळायला हव्यात असा त्यांचा विश्वास होता. ते बालविवाहाच्या विरोधात बोलले आणि महिलांना शिक्षण घेण्यास प्रोत्साहित केले.

अंधश्रद्धेवर टीका करणे : तुकारामांनी त्याकाळी समाजात प्रचलित असलेल्या अंधश्रद्धेवर टीका केली. त्यांनी लोकांना पारंपारिक समजुती आणि पद्धतींवर प्रश्न विचारण्यास आणि त्यांच्या आध्यात्मिक कार्यात तर्क वापरण्यास प्रोत्साहित केले.

अहिंसेचा प्रचार: तुकारामांनी अहिंसेच्या महत्त्वावर जोर दिला आणि सर्व व्यक्तींमध्ये शांततापूर्ण सहजीवनाचा पुरस्कार केला. ते हिंसा आणि युद्धाच्या विरोधात बोलले आणि लोकांना संवाद आणि समजूतदारपणाने संघर्ष सोडवण्यासाठी प्रोत्साहित केले.

तुकाराम महाराजांनी आपल्या शिकवणी आणि कृतींद्वारे सामाजिक सुधारणेला प्रोत्साहन दिले आणि त्यांच्या काळातील प्रचलित सामाजिक रूढी आणि अन्यायांना आव्हान दिले. त्यांची शिकवण आजही लोकांना प्रेरणा देत आहे आणि त्यांचा वारसा महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक वारशाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणून साजरा केला जातो.

संत तुकाराम महाराज सुप्रसिद्ध उद्धरण:

संत तुकाराम महाराजांची शिकवण मुख्यत्वेकरून त्यांच्या भक्ती काव्यातून अभंगांच्या रूपात सांगितली गेली, ज्यात अनेक संस्मरणीय आणि प्रेरणादायी अवतरण आहेत. खाली त्यांच्या काही प्रसिद्ध अवतरणे आहेत:

  • “कोणाकडून काही अपेक्षा ठेवू नका. अपेक्षा दुखावतात, स्वावलंबी व्हा.
  • “सर्व संकटांवर उपाय म्हणजे ईश्वराचे स्मरण.”
  • “जाणून घ्या की एकच जात आहे – मानवतेची जात. आणि एकच धर्म आहे – प्रेमाचा धर्म.
  • “या जगात, एकमेव शाश्वत गोष्ट म्हणजे भगवंताचे नाव. बाकी सर्व काही तात्पुरते आणि क्षणिक आहे.”
  • “जीवनाच्या महासागरात, देवाची कृपा ही एक बोट आहे जी तुम्हाला पार करेल.”

हे अवतरण तुकाराम महाराजांचे सर्व प्राणिमात्रांप्रती भक्ती, नम्रता आणि प्रेमाचे तत्त्वज्ञान प्रतिबिंबित करतात आणि त्यांची शिकवण आजही लोकांना प्रेरणा देत आहे.

संत तुकाराम महाराज पुस्तके:

संत तुकाराम महाराजांनी मराठी भाषेत असंख्य भक्ती कविता आणि रचना लिहिल्या, ज्यांना एकत्रितपणे “अभंग” म्हणून ओळखले जाते. यातील अनेक अभंग विविध ग्रंथ आणि हस्तलिखितांमध्ये संकलित केले गेले. संत तुकारामांची कविता आणि शिकवण असलेली काही सुप्रसिद्ध पुस्तके येथे आहेत:

तुकाराम गाथा : संत तुकारामांनी लिहिलेल्या सर्व अभंगांचा हा संग्रह आहे. मराठी साहित्यातील एक महत्त्वाची साहित्यकृती मानली जाते.

तुकारामाची गाथा : हा तुकारामांच्या अभंगांचा आणखी एक संग्रह आहे, जो महिपती नावाच्या शिष्याने संकलित केला आहे.

अभंग गाथा : हा तुकाराम महाराजांसह महाराष्ट्रातील अनेक संतांच्या भक्तिगीतांचा संग्रह आहे.

तुकोबा भक्तलीलामृत : या पुस्तकात तुकाराम महाराज आणि त्यांच्या शिष्यांच्या जीवनकथा आणि शिकवणींचा समावेश आहे.

तुकारामाचे लोकप्रिया अभंग: या पुस्तकात तुकारामांच्या लोकप्रिय अभंगांची निवड आहे.

ही पुस्तके विविध आवृत्त्यांमध्ये आणि अनुवादांमध्ये उपलब्ध आहेत आणि ती सर्व पार्श्वभूमी आणि धर्माच्या लोकांना प्रेरणा आणि प्रभाव देत आहेत.

संत तुकाराम महाराजांच्या जीवनावर बनवलेले चित्रपट:

संत तुकाराम महाराज यांच्या जीवनावर अनेक चित्रपट बनले आहेत. खाली काही सर्वात प्रसिद्ध आहेत:

संत तुकाराम (१९३६) : तुकाराम महाराजांच्या जीवनावर बनलेल्या सुरुवातीच्या चित्रपटांपैकी हा एक होता. याचे दिग्दर्शन विष्णुपंत गोविंद दामले आणि शेख फत्तेलाल यांनी केले. संत तुकाराम (१९६५): आर.व्ही. पंडित दिग्दर्शित हा हिंदी भाषेतील चित्रपट होता आणि बलराज साहनी मुख्य भूमिकेत होते.

तुकाराम (२०१२): हा मराठी भाषेतील चित्रपट चंद्रकांत कुलकर्णी यांनी दिग्दर्शित केला होता आणि जितेंद्र जोशी मुख्य भूमिकेत होते.

गाथा तुकाराम (२०१५): प्रवीण तरडे दिग्दर्शित हा मराठी भाषेतील चरित्रात्मक चित्रपट होता.

संत तुकाराम (२०००): हा मराठी भाषेतील चित्रपट डॉ. जब्बार पटेल यांनी दिग्दर्शित केला होता आणि यात दिलीप प्रभावळकर मुख्य भूमिकेत होते.

हे चित्रपट संत तुकाराम महाराजांचे जीवन आणि शिकवण दर्शवतात आणि त्यांच्या मराठी साहित्य आणि संस्कृतीतील योगदानाबद्दल अधिक जाणून घेण्याचा एक उत्तम मार्ग आहे.

संत तुकाराम महाराजांशी संबंधित ठिकाणे:

संत तुकाराम महाराज हे महाराष्ट्रातील, भारतातील एक आदरणीय संत आणि कवी आहेत, जे त्यांच्या जीवनात आणि वारशात महत्त्व असलेल्या अनेक ठिकाणांशी संबंधित आहेत. तुकारामांशी संबंधित काही महत्त्वाची ठिकाणे येथे आहेत.

देहू: देहू हे पुणे, महाराष्ट्राजवळील एक छोटेसे गाव आहे, जिथे तुकारामांचा जन्म झाला आणि त्यांचे बहुतेक आयुष्य व्यतीत झाले. गावात तुकाराम गाथा मंदिर आहे, तुकारामांच्या वारसाला समर्पित मंदिर, जिथे त्यांची समाधी (स्मारक तीर्थ) आहे.

पंढरपूर: पंढरपूर हे महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील एक शहर आहे आणि विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर हे हिंदूंचे प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे. तुकारामांनी पंढरपूरला अनेक तीर्थयात्रा केल्या आणि भगवान विठ्ठलाची स्तुती करणारे अनेक अभंग (भक्ती कविता) रचले.

आळंदी: आळंदी हे महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील एक शहर आहे आणि तुकारामांचे समकालीन संत ज्ञानेश्वर महाराज यांच्या समाधीचे ठिकाण आहे. संत ज्ञानेश्वरांना आदरांजली वाहण्यासाठी तुकारामांनी आळंदीला भेट दिली आणि तेथे त्यांचे काही अभंग रचले असे म्हणतात.

शिवाजी पार्क, मुंबई: शिवाजी पार्क हे मुंबईतील एक सार्वजनिक उद्यान आहे जे तुकारामांशी संबंधित आहे कारण प्रसिद्ध तुकाराम महाराज वृंदावन, त्यांच्या जीवन आणि शिकवणीच्या स्मरणार्थ दरवर्षी भरणारा भक्तांचा मेळा.

श्रीक्षेत्र नारायणपूर, ओडिशा : श्रीक्षेत्र नारायणपूर हे ओडिशाच्या केंद्रपारा जिल्ह्यातील एक गाव आहे जे तुकारामांशी संबंधित आहे कारण त्यांनी त्यांच्या प्रवासादरम्यान गावाला भेट दिली होती आणि तेथे त्यांनी काही अभंग रचले होते असे मानले जाते.

संत तुकाराम महाराज यांच्याशी निगडीत ही काही महत्त्वाची ठिकाणे आहेत, ज्यांचे जीवन आणि शिकवण संपूर्ण महाराष्ट्रात आणि बाहेरील लोकांना प्रेरणा देत आहे.

धन्यवाद!!!

Avatar

i am marathi content writer from last 5 years.

Leave a Comment